LULE

Tradicija duga vekovima

Istorija pokazuje da mnoga plemena u suptropskom delu američkog kontinenta imaju kulturu pušenja lule i da ona je bila deo samo njihovog kulturnog nasleđa sve do dolaska Evropljana. Indijanci su pušili duvan u ceremonijalnim obredima, a, u skladu sa povodom, postojale su različite lule. Najpoznatija takva lula je calumet ili lula mira. Prema najnovijim saznanjima, prve lule datiraju iz 8. veka pre naše ere. što pokazuju i arheološka nalazišta u Argentini. Bile su od raznovrsnog materijala (drvo, kosti, glina) i neuobičajeno velikih dimenzija. Postoje pretpostavke da je lula bila u upotrebi i u Evropi, kod Kelta i Rimljana, ali i znatno ranije – u neolitu (5500–3000. p. n. e.). Međutim, ovo mišljenje teško je naučno potvrditi, pošto postoje ozbiljne dileme da li su pronađeni predmeti zaista preteče lule i da li su uopšte korišćeni za pušenje.U svakom slučaju, prvim lulama možemo smatrati one koje su uzimane iz prirode – cevasti oblici od drveta i kosti, kao i dugačke cevi od gline koje su bile udubljene u sredini da bi se u njih stavio duvan. Duvan je na evropski kontinent donet u 16. veku i vrlo brzo je osvojio svet. Očigledno je njegovu popularnost pratila i lula.

Duvan i pušenje lule imali su veliki uticaj na društveni život i nastanak nekih običaja. Jedno od svedočanstava iz sredine 19. veka govori i o gostoprimstvu u Srbiji. Češki putopisac Sigfrid Kaper govori, između ostalog, o gostoprimstvu imućnih Srba i običaju po kome čibuk nikad ne nedostaje i sastavni je je rekvizit kojim će se gost počastiti. „Posetiocu, ma ko on bio, i manje imućan domaćin pruža svoju kesu sa svežim duvanom i niko nije bio toliko siromašan da ne bi mogao gosta ponuditi fino isečenim duvanom. U otmenim kućama sluga i ne čeka da mu gospodar da znak, već on odmah čim gost uđe u gostinsku sobu i sedne na minderluk donosi čibuk. Imati mnoge duge i skupocene čibuke prava je pasija i kod Srba i kod Turaka”, piše Kaper. Mada je u Srbiji tokom 20. veka preovladala upotreba cigareta, pušenje lule bilo je omiljeno u periodu između dva rata. O tome svedoči podatak da je u Beogradu 1939. godine osnovan klub pušača lule Vindsor Club. To je bio prvi takav klub na Balkanu, nazvan po vojvodi od Vindzora. Kao i u svim engleskim klubovima, žene su bile isključene iz članstva.

Na evropskom tlu, kako svedoče pisani izvori i potvrđuju mnogobrojni arheološki nalazi, prve lule su rađene od gline. Vremenom su joj menjani oblici, veličina i vrsta materijal od kojih su bile izrađivane. Razvojni put glinenih lula u Evropi može se pratiti iz dva pravca – sa zapada i istoka, te shodno tome izdvajamo dva osnovna tipa glinenih lula: englesko-holandske (jednodelne lule zapadnog tipa) i turske lule (dvodelne lule istočnog tipa).

Iako nisu pravljene od gline, kao zaseban tip ranijih istočnjačkih lula možemo izdvojiti vodene lule ili nargile. Najranije vodene lule pravljene su od različitih materijala nađenih u prirodi. Poznato je da su u Persiji, na prostoru današnjeg Irana, bile u upotrebi u ranom 17. veku. Sam termin nargila potiče iz Persije, odakle se proširio po svim zemljama pod osmanskom vlašću. Nargile su bile u upotrebi kako na Srednjem, tako i na Dalekom Istoku.

Proizvodnja lula od vresa započeta je 1848. godine. Jednu od prvih trgovina za prodaju lula u svetu otvorio je Italijan Ahile Savineli 1876. godine i ona postoji i danas, i to na svojoj prvobitnoj lokaciji u centru Milana. Među prvim specijalizovanim trgovinama lula je i ona koju je otvorio Čarls Peterson u Londonu 1895. godine.

Lule izrađene od korena vresa nemaju zasebne kamiše, nego samo usnik koji se nastavlja na vrat lule. On je najčešće izrađivan od ćilibara, bakelita ili nekog sličnog materijala. Potražnja za lulama od vresa bila je velika od samog početka, što je uslovilo razvoj brojnih popularnih oblika (Bent. Pot, Billiard, Apple...).

Izuzetnu publikaciju „Lule iz muzejskih zbirki Srbije” izdala je, u saradnji sa Muzejom grada Novog Sada, Divna Gačić. Za uvod je korišćen materijal iz te publikacije, koju preporučujemo da pročitate ukoliko želite da saznate više o istoriji duvana i lule na ovim prostorima.